23 października 2025 roku przypada 140. rocznica urodzin prof. Jana Czochralskiego – jednego z najwybitniejszych polskich uczonych, wynalazcy metody wytwarzania monokryształów, bez której nie istniałyby współczesne smartfony, komputery czy urządzenia elektroniczne. To właśnie jego odkrycie z 1916 roku zapoczątkowało erę krzemu i nowoczesnej elektroniki półprzewodnikowej.

Jan Czochralski urodził się 23 października 1885 roku w Kcyni, niedaleko Bydgoszczy. Pracując w laboratoriach koncernu AEG w Berlinie, przypadkowo odkrył metodę otrzymywania monokryształów metali – tzw. metodę Czochralskiego. To właśnie według tej zasady wytwarza się dziś kryształy półprzewodnikowe wykorzystywane w milionach urządzeń elektronicznych na całym świecie.

Mimo ogromnych zasług, przez dziesięciolecia jego nazwisko było w Polsce niemal całkowicie wymazane z historii nauki. Po II wojnie światowej został niesłusznie oskarżony o współpracę z okupantem i wykluczony z grona naukowców Politechniki Warszawskiej. Choć śledztwo umorzono z braku dowodów, przez dziesięciolecia pozostawał postacią zapomnianą.

Przez wiele lat pomijano go w encyklopediach i podręcznikach. Dopiero odnaleziony w 2011 roku dokument z Archiwum Akt Nowych, potwierdzający jego współpracę z wywiadem Komendy Głównej Armii Krajowej, pozwolił ostatecznie oczyścić jego imię. W tym samym roku Senat Politechniki Warszawskiej uchwałą z 29 czerwca pełnoprawnie zrehabilitował profesora Jana Czochralskiego – 66 lat po jego śmierci.

Z okazji tej rocznicy uczelnia zorganizowała również spotkanie ze współczesnym spadkobiercą naukowego dziedzictwa rodziny – Fredem Schmidtem, wnukiem Jana Czochralskiego. Amerykański przedsiębiorca, inwestor i innowator z Austin w Teksasie, od lat promuje idee kreatywności i technologicznego rozwoju. W swoim wykładzie „From Refugee to MBE – An Improbable Journey” Fred Schmidt podkreślił znaczenie łączenia nauki z przedsiębiorczością oraz współpracy międzynarodowej w budowaniu innowacyjnej gospodarki.

„Dziedzictwo mojego dziadka to nie tylko jego metoda, ale jego sposób myślenia – odwaga w eksperymentowaniu i wiara, że polska myśl naukowa może zmieniać świat” – mówił podczas spotkania ze studentami.

Dorobek naukowy prof. Czochralskiego obejmuje ponad 120 publikacji, kilkadziesiąt patentów i tysiące stron raportów technicznych, w tym opracowania z zakresu metaloznawstwa i inżynierii materiałowej. Jego wynalazki wykorzystywano w przemyśle kolejowym, lotniczym i elektronicznym. Dziś metoda Czochralskiego pozostaje fundamentem technologii półprzewodników, z której korzystają niemal wszystkie współczesne urządzenia – od smartfonów po satelity.

Choć przez lata w Polsce pozostawał postacią zapomnianą, dziś jego nazwisko z dumą wymieniane jest obok najwybitniejszych naukowców świata. 140. rocznica jego urodzin to nie tylko moment wspomnień, lecz także inspiracja dla młodych badaczy i innowatorów, by odważnie sięgać po własne odkrycia i wierzyć w ich globalne znaczenie.