Małże słodkowodne odgrywają kluczową rolę w ekosystemach wodnych, pełniąc funkcje bioindykatorów oraz wpływając na poprawę jakości wody poprzez filtrację. Niestety, w ostatnich dekadach obserwuje się drastyczny spadek ich liczebności, co budzi poważne obawy wśród naukowców i ekologów.​

Elastyczność rozrodu a zmiany klimatyczne

Badania przeprowadzone przez polskich naukowców, prof. Tadeusza Zająca i prof. Katarzynę Zając z Instytutu Ochrony Przyrody PAN, koncentrowały się na gatunku skójki gruboskorupowej (Unio crassus). Analiza populacji w czterech polskich rzekach wykazała, że małże te charakteryzują się elastycznymi terminami rozrodu, rozpoczynając lęgi w różnych okresach roku, zależnie od temperatury wody. Jednakże, zbyt wysokie temperatury latem zwiększają ich śmiertelność i ograniczają sukces rozrodczy. W cieplejszych wodach małże zużywają więcej energii na przetrwanie i walkę z patogenami, co negatywnie wpływa na ich zdolność do rozmnażania.​

Wpływ zmian klimatu na populacje małży w Europie

Zjawisko wymierania małży nie jest ograniczone jedynie do Polski. W całej Europie obserwuje się spadek liczebności tych organizmów. W Grecji, na przykład, w 2024 roku odnotowano 90% spadek połowów małży z powodu rekordowo wysokich temperatur wód morskich, co zagraża źródłom utrzymania lokalnych społeczności.

Nowe odkrycia w systematyce skójkowatych

Najnowsze badania międzynarodowego zespołu naukowców, w tym polskich badaczy, wykazały, że skójka gruboskorupowa (Unio crassus) to w rzeczywistości kompleks 12 odrębnych gatunków, z których dwa występują w Polsce. Odkrycie to ma istotne znaczenie dla działań ochronnych, ponieważ każdy z tych gatunków może wymagać indywidualnego podejścia w zakresie ochrony i zarządzania populacjami.

Działania ochronne i wyzwania

W Polsce podejmowane są intensywne działania na rzecz ochrony małży słodkowodnych, w tym inwentaryzacja, badania różnorodności genetycznej oraz reintrodukcje. Projekty realizowane w latach 2010–2014 przyczyniły się do zwiększenia liczebności populacji i rozszerzenia zasięgu występowania skójki gruboskorupowej. Niemniej jednak, zmiany klimatyczne, zanieczyszczenie wód oraz degradacja siedlisk nadal stanowią poważne zagrożenia dla tych organizmów. ​

Ochrona małży słodkowodnych wymaga zintegrowanych działań, uwzględniających zarówno ochronę siedlisk, jak i przeciwdziałanie skutkom zmian klimatycznych. Kluczowe jest również dalsze prowadzenie badań nad biologią i ekologią tych gatunków, aby skutecznie wdrażać strategie ich ochrony.​

Źródła: Reuters, Science in Poland, kmae-journal.org / Fot. Adobe Stock