Najnowsza analiza UNICEF pokazuje skalę zjawiska, które jeszcze kilka lat temu trudno było sobie wyobrazić. W dziesięciu krajach świata – Armenii, Brazylii, Kolumbii, Dominikanie, Jordanii, Meksyku, Czarnogórze, Macedonii Północnej, Pakistanie i Serbii – co najmniej 20 milionów dzieci w wieku 12–17 lat korzystało już ze sztucznej inteligencji. Młodzi ludzie przyswajają te narzędzia trzykrotnie szybciej niż ich rodzice czy opiekunowie, z których aż trzech na czterech nigdy z AI nie korzystało.

Dr Karol Jachymek, kierownik Obserwatorium Praktyk Medialnych Uniwersytetu SWPS, zwraca uwagę, że tak duża różnica pokoleniowa zmienia codzienne funkcjonowanie rodzin w internecie. Jego zdaniem powszechne przekonanie o dzieciach jako „cyfrowych tubylcach”, którym nowe technologie przychodzą naturalnie, to mit. Sama biegłość w obsłudze aplikacji nie oznacza umiejętności krytycznej oceny treści ani świadomości zagrożeń.

Sztuczna inteligencja jako powiernik

Z raportu wynika, że co dziesiąte dziecko traktuje AI jak powiernika w trudnych chwilach. Jachymek zauważa, że narzędzia te bywają projektowane tak, by budować poczucie akceptacji i podtrzymywać relację z użytkownikiem, co w przypadku dzieci może budzić niepokój. Zwraca jednak uwagę, że rozmowy z chatbotem na osobiste tematy bywają skutkiem sytuacji dziecka, a nie jej przyczyną. Zdarza się, że młodzi spędzają dużo czasu w sieci z powodu trudności w życiu poza nią, a internet staje się dla nich formą ucieczki, czasem ryzykowną.

Same dzieci dostrzegają niebezpieczeństwa związane ze sztuczną inteligencją. Jedna trzecia badanych obawia się jej wykorzystania do oszustw, wyłudzeń finansowych i szerzenia dezinformacji. Jedna czwarta wyraża lęk przed zmanipulowaniem własnych zdjęć lub nagrań w materiały typu deepfake. Jachymek dodaje, że problem z weryfikowaniem treści i krytycznym myśleniem, potwierdzony również przez polskie badanie EU Kids Online 2026, nie dotyczy wyłącznie najmłodszych użytkowników internetu – z dezinformacją mierzy się dziś niemal każdy.

Algorytm przy odrabianiu lekcji

Według danych UNICEF 13 milionów dzieci wykorzystuje sztuczną inteligencję jako wsparcie w nauce i odrabianiu lekcji. Jachymek podkreśla, że efekt takiego korzystania zależy od sposobu, w jaki technologia jest stosowana. Wpisanie do zeszytu gotowego wyniku równania lub wygenerowanie całego wypracowania nie prowadzi do zdobycia wiedzy ani rozwinięcia umiejętności. Rola technologii zmienia się, gdy pełni funkcję partnera do rozmowy, pomaga w burzy mózgów albo tłumaczy skomplikowane zagadnienia.

Częste sięganie po sztuczną inteligencję do wykonywania prac domowych stawia też pytanie o sam system edukacji, który – jak zauważa medioznawca – często nie nadąża za potrzebami i realiami życia młodych ludzi.

Bezpieczeństwo zaprojektowane od początku

UNICEF rekomenduje wprowadzenie zasady „safety by design”, zgodnie z którą modele AI powinny przechodzić testy bezpieczeństwa dla odbiorców, w tym dzieci, jeszcze przed wprowadzeniem do publicznego użytku. Jachymek popiera ten postulat i wskazuje na trzy obszary działania: odpowiednią legislację i kontrolę dużych firm technologicznych, systemowe wprowadzenie edukacji medialnej do szkół oraz finansowanie badań naukowych nad wpływem AI na życie społeczne.

Badanie, na którym oparto analizę UNICEF, prowadzono w latach 2024–2025. W każdym z dziesięciu krajów przebadano około tysiąca dzieci w wieku 12–17 lat korzystających z internetu oraz tysiąca rodziców lub opiekunów. Wyniki zestawiono z danymi demograficznymi ONZ z 2024 roku.