Podczas remontu dachu w jednej z opolskich wsi, właściciele domu natrafili na dwa starodruki ukryte w poszyciu dachowym. Po konsultacji z Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków w Opolu okazało się, że są to egzemplarze „Biblii brzeskiej” z 1563 roku. Oba tomy zostały przekazane do Archiwum Państwowego w Opolu, gdzie poddano je wstępnym badaniom i dezynfekcji. Obecnie trwają prace konserwatorskie, które mogą potrwać nawet kilka lat.
„Biblia brzeska” – pierwsze nowoczesne tłumaczenie Pisma Świętego na język polski
„Biblia brzeska”, znana również jako „Biblia Radziwiłłowska”, to pierwszy polski przekład całego Pisma Świętego z języków oryginalnych – hebrajskiego i greckiego. Została wydana w 1563 roku w Brześciu Litewskim dzięki staraniom i finansowaniu Mikołaja Radziwiłła Czarnego, jednego z czołowych przedstawicieli polskiego protestantyzmu. Nazwa pochodzi od miejsca wydania – Brześcia Litewskiego. Szacuje się, że pierwotny nakład wynosił około tysiąca egzemplarzy, z czego do naszych czasów przetrwało niespełna 140.
Dla polskich ewangelików „Biblia brzeska” miała ogromne znaczenie. Osobista lektura Pisma Świętego jest jednym z filarów wiary protestanckiej, co podkreślał prof. dr hab. Dariusz Chemperek z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. W XVI wieku, na terenach takich jak Górny Śląsk, gdzie mieszkała liczna społeczność polskojęzycznych protestantów, „Biblia brzeska” była nie tylko źródłem duchowym, ale także narzędziem do nauki języka polskiego. Nabożeństwa odprawiano w języku ojczystym, a wierni śpiewali polskie pieśni religijne, co przyczyniło się do zachowania polskiej mowy wśród lokalnej ludności.
Tajemnicze losy odnalezionych egzemplarzy
Obecność „Biblii brzeskiej” na Górnym Śląsku nie jest przypadkowa. W XIX wieku, niedaleko miejsca odkrycia, funkcjonowała szkoła protestancka, w której nauczano w języku polskim. Możliwe, że odnalezione egzemplarze były częścią jej księgozbioru. Inna hipoteza sugeruje, że mogły pochodzić z biblioteki książęcej rodu Wittenbergów, którzy mieli swój pałac w miejscowości Pokój. Dokładne okoliczności ukrycia tych cennych ksiąg pozostają jednak nieznane.
Odnalezienie dwóch egzemplarzy „Biblii brzeskiej” to wydarzenie o ogromnym znaczeniu dla polskiego dziedzictwa kulturowego. Jak zauważył ks. Wojciech Pracki, proboszcz parafii ewangelicko-augsburskiej w Opolu, jest to nie tylko radość dla ewangelików, ale dla wszystkich zainteresowanych historią i literaturą. „Biblia brzeska” jest białym krukiem wśród polskich starodruków, a jej odnalezienie w tak nietypowych okolicznościach dodaje temu znalezisku dodatkowej wartości.
Obecnie oba egzemplarze „Biblii brzeskiej” są poddawane szczegółowym badaniom i pracom konserwatorskim. Specjaliści z Archiwum Państwowego w Opolu oraz Archiwum Państwowego w Katowicach dokładają wszelkich starań, aby zachować te cenne zabytki dla przyszłych pokoleń. Proces ten jest skomplikowany i czasochłonny, ale daje nadzieję na pełne odrestaurowanie tych unikatowych dzieł polskiego piśmiennictwa.
Źródła: dzieje.pl, opolska360.pl, naukawpolsce.pl, PAP / Zdjęcia: Archiwum Państwowe w Opolu
