Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO) podpisało kontrakt na budowę nowego, deformowalnego zwierciadła dla Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) w Obserwatorium Paranal w Chile. Urządzenie pozwoli kolejnemu z czterech głównych teleskopów VLT samodzielnie korzystać z optyki adaptacyjnej.
Jak optyka adaptacyjna koryguje obraz nieba
VLT składa się z czterech głównych teleskopów o średnicach 8,2 metra, oznaczanych UT1, UT2, UT3 i UT4, oraz czterech pomocniczych teleskopów 1,8-metrowych. Każdy z dużych teleskopów może obserwować samodzielnie albo pracować razem z innymi jako interferometr. Obecnie tylko UT4 ma drugie, deformowalne zwierciadło do optyki adaptacyjnej oraz cztery lasery. Korzystając z naturalnej gwiazdy albo sztucznej gwiazdy wytworzonej przez laser w atmosferze, system mierzy, jak atmosfera zniekształca obraz obiektów astronomicznych, a następnie odpowiednio odkształca zwierciadło z dokładnością do nanometrów. W efekcie obrazy są znacznie ostrzejsze, momentami zbliżone do tych uzyskiwanych z orbity okołoziemskiej.
Konsorcjum AdOptica zbuduje zwierciadło dla UT3
Ponieważ tylko jeden z czterech dużych teleskopów VLT dysponuje pełną optyką adaptacyjną, UT4 należy do najbardziej obleganych instrumentów astronomicznych na świecie. W listopadzie 2025 roku lasery zainstalowano także na UT1, UT2 i UT3 – na razie wykorzystywane jedynie w trybie interferometrycznym. Nowy kontrakt, podpisany w siedzibie ESO w Garching koło Monachium, zakłada wyprodukowanie deformowalnego zwierciadła dla UT3 przez konsorcjum AdOptica, złożone z włoskich firm Microgate i A.D.S. International. Ten sam zespół zbudował wcześniej zwierciadło dla UT4 oraz pracuje nad zwierciadłem M4 dla budowanego obecnie przez ESO Ekstremalnie Wielkiego Teleskopu (ELT) na górze Armazones w Chile.
Polska jako jedno z państw członkowskich ESO
Europejskie Obserwatorium Południowe zrzesza kilkanaście krajów europejskich, w tym Polskę, i prowadzi obserwatoria na pustyni Atacama w Chile, a także reprezentuje Europę w sieci radioteleskopów ALMA. Nowe zwierciadło dla UT3 ma rozszerzyć możliwości obserwacyjne VLT, zanim pełną gotowość operacyjną osiągnie ELT.
