Pobyt na orbicie okołoziemskiej to nie tylko wyzwanie technologiczne, lecz także biologiczne. Organizm człowieka funkcjonuje tam w warunkach całkowicie odmiennych od ziemskich, a reakcje układu odpornościowego pozostają jednym z kluczowych obszarów badań. Eksperyment Immune Multiomics, realizowany w ramach misji IGNIS z udziałem polskiego astronauty Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego, dostarcza danych, które pozwalają zajrzeć w głąb tych procesów na poziomie molekularnym.

Układ odpornościowy w stanie nieważkości

Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej organizm doświadcza jednocześnie mikrograwitacji, zwiększonego promieniowania oraz przewlekłego stresu. Te czynniki oddziałują na komórki układu odpornościowego, wpływając na sposób, w jaki wykorzystują informację genetyczną. W centrum zainteresowania badaczy znajdują się komórki jednojądrzaste krwi obwodowej, w tym limfocyty i monocyty, które odpowiadają za reakcje odporności wrodzonej i nabytej.

Analiza ekspresji genów pozwala określić, które fragmenty DNA są aktywnie wykorzystywane do produkcji białek i cząsteczek RNA. To właśnie te zmiany decydują o zdolności organizmu do reagowania na patogeny. Dotychczasowe badania sugerują, że w warunkach kosmicznych dochodzi do modyfikacji genów odpowiedzialnych za aktywację komórek odpornościowych oraz ich migrację w organizmie. Nie oznacza to jednak prostego osłabienia odporności, lecz raczej jej przestrojenie do nowych warunków środowiskowych.

Dane zbierane w czasie i po misji

Eksperyment Immune Multiomics opiera się na analizie próbek krwi pobieranych na różnych etapach misji. Materiał biologiczny został zebrany przed lotem, w trakcie pobytu na stacji kosmicznej oraz po powrocie na Ziemię. Kluczowe znaczenie ma także długoterminowa obserwacja — próbki są pobierane jeszcze pół roku i rok po zakończeniu misji.

Dopiero zestawienie tych danych umożliwia uchwycenie pełnego obrazu zmian zachodzących w organizmie. W marcu 2026 roku do Polski wróciły próbki przechowywane przez wiele miesięcy w orbitalnych zamrażarkach, co pozwoliło rozpocząć szczegółowe analizy laboratoryjne. Zespół badawczy potwierdził, że uzyskany materiał genetyczny jest wystarczający do przeprowadzenia zaplanowanych badań, jednak ostateczne wyniki będą znane dopiero po zakończeniu całego cyklu pobrań.

Znaczenie badań dla medycyny i bezpieczeństwa

Zrozumienie mechanizmów regulujących odporność w ekstremalnych warunkach ma znaczenie wykraczające poza eksplorację kosmosu. Warunki panujące na orbicie przypominają bowiem sytuacje, z jakimi mogą mieć do czynienia piloci czy personel wojskowy — obejmują ekspozycję na promieniowanie, przeciążenia oraz silny stres.

Badania prowadzone z udziałem polskich naukowców wpisują się w szerszy nurt analiz nad adaptacją organizmu do środowisk granicznych. Łączą podejście biologii molekularnej, medycyny i technologii kosmicznych, co odzwierciedla interdyscyplinarność charakterystyczną dla tradycji kopernikańskiej. Wyniki eksperymentu mogą w przyszłości przełożyć się na opracowanie metod wspierania odporności zarówno astronautów, jak i osób pracujących w wymagających warunkach na Ziemi.