Tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otrzymali: Mary E. Brunkow i Fred Ramsdell ze Stanów Zjednoczonych oraz Shimon Sakaguchi z Japonii. Uhonorowano ich za odkrycie mechanizmów regulujących obwodową odpowiedź immunologiczną, które otworzyły drogę do nowych terapii chorób autoimmunologicznych, nowotworów oraz ochrony przeszczepów.
– Laureaci zidentyfikowali komórki będące strażnikami układu immunologicznego – regulatorowe limfocyty T – i położyli podwaliny pod nową dziedzinę badań – uzasadnił Komitet Noblowski.
Układ odpornościowy każdego dnia chroni organizm przed tysiącami wirusów, bakterii i innych drobnoustrojów. Aby skutecznie działać, musi rozpoznawać zagrożenia, jednocześnie nie atakując własnych komórek. Gdy mechanizmy kontroli zawodzą, rozwijają się choroby autoimmunologiczne.
Przez wiele lat sądzono, że proces ten zachodzi wyłącznie w grasicy, w ramach tzw. tolerancji centralnej. W latach 80. Shimon Sakaguchi jako jeden z nielicznych badaczy kontynuował badania nad tzw. limfocytami T supresorowymi. W 1995 roku, po ponad dekadzie eksperymentów, wykazał istnienie nowej klasy komórek – limfocytów T regulatorowych (Treg) – które hamują nadmierną aktywność układu odpornościowego.
Niezależnie od Sakaguchiego, Mary Brunkow i Fred Ramsdell badali w USA chorobę autoimmunologiczną u myszy ze zmutowanym genem. W 2001 roku opisali w „Nature Genetics”, że mutacja dotyczy genu FOXP3, odgrywającego kluczową rolę w regulacji pracy układu odpornościowego. Ustalili też, że podobna mutacja powoduje u ludzi rzadką chorobę IPEX.
Dwa lata później Sakaguchi powiązał te odkrycia, udowadniając, że gen FOXP3 kontroluje rozwój limfocytów T regulatorowych, które zapobiegają autoagresji organizmu. W ten sposób powstało nowe pole badań – obwodowa tolerancja immunologiczna.
Odkrycia tegorocznych laureatów zrewolucjonizowały immunologię. Stały się podstawą badań nad: leczeniem chorób autoimmunologicznych poprzez zwiększanie aktywności limfocytów T regulatorowych, ochroną przeszczepów dzięki kierowaniu komórek Treg do konkretnego narządu, a także terapiami onkologicznymi, w których kluczowe może być obniżanie aktywności Treg w obrębie guzów nowotworowych.
Laureaci 2025: Mary E. Brunkow (64 lata) – doktorat na Princeton University; obecnie prowadzi badania w Institute for Systems Biology w Seattle, Fred Ramsdell (65 lat) – doktorat na University of California w Los Angeles; pracuje w Sonoma Biotherapeutics, opracowując terapie komórkowe, Shimon Sakaguchi (74 lata) – tytuł doktora uzyskał na Uniwersytecie w Kioto; obecnie profesor na Uniwersytecie w Osace, gdzie jego odkrycia znajdują zastosowanie m.in. w immunoterapii nowotworów.
Nagroda w wysokości 11 mln koron szwedzkich zostanie podzielona po równo między laureatów.
