Nowe, szeroko zakrojone badanie zmian zachodzących w ludzkim mózgu ujawniło, że jego rozwój nie przebiega w sposób liniowy. Naukowcy z University of Cambridge odkryli, że zamiast stopniowej ewolucji, nasz najważniejszy organ przechodzi przez pięć wyraźnych epok, oddzielonych czterema kluczowymi momentami zwrotnymi. Największe przejście – prowadzące do neurologicznej „dorosłości” – następuje dopiero około 32. roku życia.
To przełomowe odkrycie opiera się na analizie prawie 4 tysięcy skanów mózgu osób w wieku od kilku miesięcy do 90 lat, którą przeprowadził zespół z MRC Cognition and Brain Sciences Unit. Naukowcy badali m.in. efektywność połączeń neuronalnych, ich organizację oraz tempo zmian strukturalnych, tworząc dotąd najpełniejszą mapę rozwoju mózgu człowieka.
Badacze wyróżnili pięć głównych etapów, oddzielonych czterema punktami przełomowymi przypadającymi średnio na wiek 9, 32, 66 i 83 lat:
1. Od narodzin do ok. 9. roku życia – epoka intensywnej przebudowy.
W mózgu dziecka powstają miliony połączeń neuronalnych, z których przetrwają jedynie te najaktywniejsze. Gwałtownie rośnie objętość istoty szarej i białej, a kora mózgowa osiąga maksymalną grubość.
2. Od 9 do ok. 32 lat – epoka dojrzewania i wzrostu efektywności.
Połączenia nerwowe stają się coraz bardziej uporządkowane i wydajne. To w tej fazie najczęściej pojawiają się pierwsze symptomy zaburzeń psychicznych związanych z dynamicznymi zmianami w architekturze mózgu.
3. Od ok. 32 do ok. 66 lat – mózg w trybie „dorosłym”.
Największy przełom dotyczy wczesnych lat trzydziestych. To wtedy sieć neuronalna stabilizuje się, a rozwój przechodzi na wolniejsze tempo. Badacze wskazują, że właśnie w tym okresie dochodzi do ustabilizowania inteligencji i osobowości.
4. Po ok. 66. roku życia – wczesne starzenie się mózgu.
Pojawiają się pierwsze wyraźniejsze spadki efektywności połączeń i zmiany w istocie białej.
5. Po ok. 83. roku życia – zaawansowane starzenie.
Sieci neuronalne ulegają dalszemu osłabieniu, a zmiany związane z wiekiem stają się coraz bardziej widoczne.
Nowe spojrzenie na rozwój mózgu może znacząco wpłynąć na diagnostykę zaburzeń psychicznych, które często ujawniają się w okresach największych zmian architektonicznych, rozumienie przebiegu chorób neurodegeneracyjnych, projektowanie programów profilaktycznych oraz na postrzeganie „dorosłości” w ujęciu neurologicznym.
Naukowcy zwracają uwagę, że mózg może być szczególnie podatny na zakłócenia właśnie w momentach przełomowych, gdy jego organizacja gwałtownie się zmienia. Badanie sugeruje również, że ważne wydarzenia życiowe – jak np. rodzicielstwo – mogą wpływać na przebudowę sieci neuronalnych.
