Dr Anna Fogtman, związana z Europejską Agencją Kosmiczną (ESA), bierze udział w przygotowaniach do misji Artemis II – pierwszego załogowego lotu poza niską orbitę okołoziemską od ponad 50 lat. Misja ta ma na celu przetestowanie systemów statku Orion z czteroosobową załogą na pokładzie w podróży wokół Księżyca i powrót na Ziemię w ciągu około 10 dni, bez lądowania na Srebrnym Globie. Orion zostanie wyniesiony rakietą Space Launch System (SLS), a jego start planowany jest w oknie otwierającym się 6 lutego 2026 r. i ma nastąpić najpóźniej w kwietniu tego roku.
Atmosfera testów i ochrona zdrowia astronautów
Głównym zadaniem dr Fogtman jest koordynowanie kwestii związanych z ochroną radiologiczną astronautów. Poza niską orbitą okołoziemską warunki promieniowania są znacznie bardziej wymagające niż na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), zwłaszcza ze względu na wysokoenergetyczne promieniowanie galaktyczne i impulsy pochodzące z aktywności Słońca, jak koronalne wyrzuty masy. Ocenia się, że ekspozycja podczas lotu dookoła Księżyca będzie jednak niższa niż podczas półrocznego pobytu na ISS, ale nadal wymaga szczegółowej ochrony i strategii reagowania.
Do ochrony astronautów wykorzystuje się m.in. materiały konstrukcyjne kapsuły Orion, których grubość i rozmieszczenie pozwalają zredukować energię cząstek promieniowania do bezpiecznych poziomów. W razie wykrycia nadmiernej aktywności promieniowania, załoga ma się schronić w odpowiednio skonfigurowanej części kapsuły – z wykorzystaniem zapasów i towarów osobistych jako dodatkowej bariery.
Technologiczna próba generalna przed kolejnymi krokami
Misja Artemis II pełni funkcję kluczowego testu systemów, które wcześniej nie były sprawdzane w warunkach lotu załogowego w głębokiej przestrzeni kosmicznej. Po starcie Orion ma wykonać co najmniej dwa okrążenia Ziemi, aby sprawdzić działanie systemów, a następnie wykonać manewr trans-lunar injection (TLI), który zmieni trajektorię lotu w kierunku Księżyca.
Ta faza programu Artemis stanowi przygotowanie do przyszłych misji, przede wszystkim Artemis III, podczas której planowane jest lądowanie astronautów na powierzchni Księżyca najwcześniej pod koniec 2027 r. Kolejnym krokiem ma być budowa międzynarodowej stacji kosmicznej Gateway na orbicie Księżyca, która ma wspierać długotrwałą obecność ludzi w systemie ziemsko-księżycowym.
Wkład europejski i polski kontekst
Udział ESA w misji Artemis nie ogranicza się do medycyny kosmicznej: Europejczycy odpowiadają także za European Service Module (ESM) – kluczowy moduł serwisowy statku Orion, który zapewnia napęd, zasilanie i life-support. Ten komponent został zbudowany we współpracy przemysłowej w Europie i stanowi fundament technologiczny misji.
Chociaż w Artemis II załoga nie obejmuje astronautów spoza NASA i Kanady, ESA wysyła ekspertów do centrum kontroli lotów, aby bezpośrednio uczestniczyć w operacjach misji. To ważne szkolenie przed przyszłymi lotami, w których Europejczycy mogą bezpośrednio uczestniczyć.
Udział Polki w tak zaawansowanym aspekcie lotu załogowego ma znaczenie nie tylko naukowe, ale również społeczne i edukacyjne, inspirując kolejne pokolenia badaczy i inżynierów w Polsce. Obecność Polski w ESA otwiera możliwości dalszego uczestnictwa w międzynarodowych projektach kosmicznych, co ma znaczenie zarówno naukowe, jak i strategiczne dla europejskiej obecności w eksploracji kosmosu.
