Fragment amfory do transportu wina, datowany na około 117 r. p.n.e., pozwolił polskim archeologom potwierdzić wiek jednego z odkrytych budynków w starożytnym mieście Nea Pafos na Cyprze. Znalezisko wskazuje, że odsłaniane ruiny pochodzą z późnego okresu hellenistycznego i mogą należeć do jednych z najstarszych zachowanych zabudowań w tym mieście. Odkrycia dokonali badacze z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierowani przez prof. Ewdoksję Papuci-Władykę.

Miasto na styku cywilizacji

Cypr od starożytności stanowił ważny punkt kontaktu kultur wschodniego basenu Morza Śródziemnego. Już w II tysiącleciu p.n.e. wyspa znalazła się w kręgu wpływów cywilizacji greckiej, choć wcześniej pozostawała pod oddziaływaniem ośrodków bliskowschodnich i egipskich. Pod koniec IV w. p.n.e. powstało nad naturalnym portem miasto Nea Pafos, które szybko przekształciło się w najważniejszy ośrodek administracyjny hellenistycznego, a później rzymskiego Cypru. Miasto rozwijało się przez stulecia, czego efektem jest złożona stratygrafia stanowiska archeologicznego. Najstarsze warstwy zabudowy często znajdują się pod konstrukcjami z czasów rzymskich, które w wielu miejscach całkowicie przykryły wcześniejsze budynki.

Amfora z datą sprzed ponad dwóch tysięcy lat

Kluczowym znaleziskiem okazał się fragment rodyjskiej amfory z charakterystycznym stemplem urzędnika nadzorującego produkcję i transport wina. Tego typu oznaczenia umożliwiają bardzo precyzyjne datowanie ceramiki. Odczytane imię urzędnika pozwoliło określić czas powstania naczynia na około 117 r. p.n.e., co potwierdza, że odsłonięte mury funkcjonowały w II–I w. p.n.e. W ruinach odkryto także fragmenty ceramiki stołowej oraz inne amfory służące do przewozu wina i oliwy. Ich pochodzenie wskazuje na szeroką sieć handlową starożytnego miasta. Naczynia trafiały do Pafos z Rodos, Kos, Thasos, a także z regionów Lewantu czy wybrzeży Morza Czarnego, co świadczy o intensywnej wymianie handlowej w całym basenie Morza Egejskiego i wschodniego Śródziemnomorza.

Ślady dawnego domu i starożytnej infrastruktury

W trakcie badań archeolodzy odsłonili dobrze zachowany narożnik budynku mieszkalnego. Zachowane fragmenty murów należą do rzadkości w Pafos, ponieważ najstarsze konstrukcje były wielokrotnie niszczone przez trzęsienia ziemi. Na ich ruinach wznoszono później nowe budowle, często wykorzystując starsze elementy konstrukcyjne. Pod odkrytym domem natrafiono także na dużą podziemną komorę, która najprawdopodobniej pełniła funkcję cysterny. Gromadzono w niej wodę deszczową, co miało duże znaczenie w regionie o ograniczonych zasobach słodkiej wody.

Badania polskich archeologów w Pafos trwają nieprzerwanie od ponad sześciu dekad i należą do najdłużej prowadzonych zagranicznych projektów archeologicznych na Cyprze. Kolejne sezony wykopalisk mają odsłonić większą część budynku i umożliwić dokładniejsze poznanie najstarszej architektury hellenistycznej miasta. Odkrycia z ostatnich lat pokazują, że pod warstwą późniejszych zabudowań wciąż kryje się wiele śladów początków jednego z najważniejszych ośrodków starożytnego Cypru.