31 marca 2026 r. ruszył nabór wniosków o granty na digitalizację i udostępnienie zasobów naukowych w Polsce w ramach Programu „Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021–2027” (FERC). Środki na ten cel pochodzą z funduszy unijnych i budżetu państwa, a ich wartość przekracza 150 mln zł.

Projekty, które otrzymają dofinansowanie, mają zwiększyć publiczny dostęp do danych i treści naukowych zgromadzonych w instytucjach polskich (bibliotekach, archiwach, muzeach, uczelniach), a także wspierać ich otwartość, interoperacyjność i jakość cyfrowych zasobów. Oznacza to, że efekty projektów wypracowane w skali krajowej będą mogły być wykorzystywane również lokalnie.

Digitalizacja jako narzędzie otwartej nauki

Cyfrowe udostępnienie zasobów naukowych to proces przekształcania treści oraz zbiorów – od rękopisów, starodruków, map i fotografii po dane badawcze i materiały archiwalne – w formę elektroniczną, którą można przeszukiwać, analizować i ponownie wykorzystywać. Dzięki temu zbiory, które dotąd były dostępne tylko na miejscu w instytucjach, stają się ogólnodostępne dla badaczy, studentów i szerokiej publiczności.

Ten trend nie jest nowy w Polsce – przykładem wcześniejszych działań jest projekt Patrimonium, w ramach którego zdigitalizowano miliony unikatowych pozycji z kolekcji Biblioteki Narodowej i Biblioteki Jagiellońskiej oraz udostępniono je online w bibliotekach cyfrowych.

Dofinansowanie z Programu FERC ma skłonić instytucje do dalszego rozwoju cyfrowych repozytoriów naukowych oraz narzędzi, które wspierają ich bogate wykorzystanie. Te działania wpisują się w szeroki kontekst europejskich i krajowych strategii open science – idei, zgodnie z którą wyniki badań i zasoby naukowe powinny być jak najłatwiej dostępne i możliwe do ponownego użycia w nauce oraz w edukacji.

Kto może aplikować i jakie warunki trzeba spełnić

O granty z naboru mogą ubiegać się m.in. uczestnicy systemu szkolnictwa wyższego i nauki, państwowe instytucje kultury, archiwa państwowe, jednostki administracji publicznej oraz nadawcy radiowi i telewizyjni o zasięgu ogólnokrajowym. Możliwe są także partnerstwa między tymi podmiotami a organizacjami pozarządowymi lub przedsiębiorstwami.

Wybrane projekty mogą uzyskać do 100 % dofinansowania kosztów kwalifikowanych, przy czym warunkiem koniecznym jest uzyskanie pozytywnej opinii Komitetu do Spraw Cyfryzacji jeszcze przed złożeniem wniosku o grant. Termin składania aplikacji upływa 29 maja 2026 r.

Znaczenie dla uczelni i badaczy

Digitalizacja zasobów nauki sprzyja kilku kluczowym celom środowiska akademickiego:

• Ułatwia dostęp do źródeł i danych badawczych niezależnie od miejsca ich fizycznego przechowywania, co jest szczególnie istotne w pracy naukowej i dydaktycznej.
• Wspiera interdyscyplinarne badania poprzez umożliwienie łączenia różnorodnych danych i materiałów ze sobą oraz ich analizę cyfrową.
• Pomaga w ochronie dziedzictwa kulturowego i naukowego, redukując potrzebę korzystania z delikatnych oryginałów i zwiększając bezpieczeństwo treści.

Dla uczelni i instytutów naukowych takie wsparcie oznacza szansę na rozwój infrastruktury cyfrowej, budowę nowoczesnych repozytoriów oraz popularyzację polskich zasobów naukowych globalnie.