Polski język kryje w sobie bogactwo określeń zimowych zjawisk przyrodniczych, które przez lata popadły w zapomnienie. Tegoroczna zima, z mrozem i zamarzniętymi akwenami, pozwala przypomnieć takie słowa jak śryż, okiść czy morszkulce. Nasza mowa od zawsze była blisko przyrody i zjawisk pogodowych – na opady śniegu i deszczu mamy dziesiątki nazw, często bardzo precyzyjnych.

Tradycja i precyzja języka

Śryż to gąbczaste bryłki lodu powstające w wodzie rzecznej w temperaturze poniżej 0°C – początek formowania się pokrywy lodowej. Okiść oznacza ciężką warstwę śniegu osiadającą na drzewach, która może łamać gałęzie, a nawet całe drzewa. Szreń to twarda pokrywa śnieżna powstała w wyniku częściowego rozmrożenia i ponownego zamarznięcia śniegu, natomiast morszkulce to naturalne kule lodowe tworzące się na brzegach mórz i jezior, gdy fale poruszają wodę bliską 0°C. Inne słowa to m.in. torosy – spiętrzenia kry lodowej – oraz oparzelisko, czyli miejsce na torfowisku lub jeziorze, które nie zamarza nawet podczas silnych mrozów.

Językoznawcy zauważają, że nazwy związane z zimnem i lodem w polszczyźnie mają wyjątkowy charakter. „Mróz i lód są nasze, słowiańskie. W tych określeniach zachował się ślad dawnych epok, gdy zimy były długie i mroźne” – mówi prof. Marek Łaziński. Wiele z tych słów, jak śryż czy szreń, trudno znaleźć nawet w XIX-wiecznych tekstach. Ich znajomość zależała od tego, kto i jak często obserwował zimową przyrodę.

Zmiany klimatu i kultury języka

Wraz z ocieplaniem się klimatu i urbanizacją, „prawdziwych” zim jest coraz mniej. Zjawiska, które wymagały dawniej precyzyjnych nazw, dziś występują rzadziej, a wraz z nimi zanika słownictwo opisujące zimę. Jednocześnie nowe media i portale społecznościowe sprawiają, że niemal każdy może zobaczyć zamarzający Bałtyk czy torosy na plaży, choć niekoniecznie potrzebuje znać specjalistyczne określenia. Tegoroczna zima daje jednak okazję do przypomnienia sobie bogactwa języka, który przez wieki pozostawał blisko natury.