Statyny są jednymi z najczęściej przepisywanych leków na świecie i od dziesięcioleci odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu chorobom układu sercowo-naczyniowego. Ich istotność wynika z mechanizmu działania oraz szerokiego zastosowania w leczeniu osób z wysokim poziomem cholesterolu i zwiększonym ryzykiem zawału serca czy udaru mózgu.
Jak działają statyny i dlaczego są ważne
Statyny to grupa leków, które hamują kluczowy enzym w wątrobie odpowiedzialny za produkcję cholesterolu — reduktazę HMG-CoA. Dzięki temu wątroba produkuje mniej „złego cholesterolu” LDL, a jednocześnie zwiększa wychwyt LDL z krwi, obniżając jego stężenie w organizmie. To działanie zmniejsza rozwój blaszki miażdżycowej w naczyniach krwionośnych, co przekłada się na mniejsze ryzyko zawałów i udarów. Statyny mają też korzystny wpływ na funkcjonowanie śródbłonka naczyń, działają przeciwzapalnie i stabilizują istniejące blaszki miażdżycowe.
Mechanizm ten czyni statyny podstawą leczenia hipercholesterolemii i prewencji wtórnej chorób układu krążenia — czyli u osób, które już doznały zdarzenia sercowo-naczyniowego. Ich korzystny wpływ jest udokumentowany w licznych dużych badaniach klinicznych, które wykazały, że obniżenie LDL dzięki statynom zmniejsza częstość poważnych incydentów sercowych.
Nowe spojrzenie na efekty uboczne
Pomimo udokumentowanych korzyści, statyny budziły od lat obawy dotyczące możliwych działań niepożądanych. W ulotkach informacyjnych wymienia się liczne objawy, takie jak bóle mięśni, zmęczenie czy zaburzenia pamięci. Jednak najnowsze badania rzucają nowe światło na ten problem. Analiza danych z wielu randomizowanych badań kontrolowanych opublikowana w czasopiśmie The Lancet pokazuje, że większość objawów przypisywanych statynom występuje równie często w grupach placebo, co sugeruje brak związku przyczynowego z samym lekiem.
W badaniu porównano częstość występowania 66 różnych skutków ubocznych u osób przyjmujących statyny i u tych przyjmujących placebo. Okazało się, że dla 62 z nich częstość była podobna w obu grupach. Oznacza to, że objawy takie jak zaburzenia funkcji poznawczych, depresja, problemy ze snem czy bóle głowy mogą nie być spowodowane przez sam lek, a raczej wynikać z innych czynników lub efektu nocebo — czyli zgłaszania problemów ze zdrowiem wynikającego z oczekiwania ich wystąpienia.
Badanie wykazało jedynie niewielkie zwiększenie ryzyka zmian w wynikach badań wątrobowych, obrzęków i zmian w składzie moczu, ale te efekty były rzadkie i zazwyczaj klinicznie niegroźne.
Wyzwania i praktyczne znaczenie dla pacjentów
Nowe dowody sugerują, że obawy dotyczące bezpieczeństwa statyn były często przesadzone, co mogło zniechęcać część pacjentów do rozpoczęcia lub kontynuowania terapii. Tymczasem przerwanie leczenia statynami wiąże się z nawrotem wysokiego cholesterolu i zwiększonym ryzykiem incydentów sercowo-naczyniowych, zwłaszcza u osób z już istniejącą chorobą serca.
W praktyce klinicznej decyzja o zastosowaniu statyn powinna uwzględniać ocenę całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego pacjenta, a także indywidualne tolerowanie terapii. Lekarze coraz częściej podkreślają, że właściwe informowanie pacjentów o realnym profilu korzyści i ryzyka statyn może poprawić efektywność leczenia i prowadzić do lepszych wyników zdrowotnych.
