Prof. Lidia Ogiela, informatyk, matematyk i specjalistka nauk o zarządzaniu, od ponad ćwierć wieku prowadzi badania z zakresu sztucznej inteligencji i systemów informatycznych. Jej prace obejmują takie obszary jak systemy kognitywne, analiza obrazów medycznych, bezpieczeństwo informacji i kryptografia. W 2025 r. została pierwszą Polką uhonorowaną międzynarodowym wyróżnieniem N2Women Stars in Computer Networking and Communications — nagrodą przyznawaną przez wiodące organizacje naukowe za osiągnięcia w sieciach komputerowych i komunikacji. Od 2019 r. znajduje się w gronie top 2 % najczęściej cytowanych naukowców na świecie, co świadczy o znaczącym wpływie jej badań.
Jak powstaje nowoczesna sztuczna inteligencja
Prof. Ogiela podkreśla, że współczesne systemy oparte na sztucznej inteligencji nie „myślą” autonomicznie, lecz służą jako narzędzia wspomagające ludzkie decyzje. W literaturze i praktyce badawczej koncept ten często określa się jako systemy kognitywne — programy analizujące dane na poziomie semantycznym, a nie jedynie wykonujące mechaniczne obliczenia. Tego rodzaju podejście próbuje odzwierciedlić pewne elementy ludzkiego procesu poznawczego, zwłaszcza wtedy, gdy chodzi o interpretację złożonych danych.
Podstawy informatyki kognitywnej łączą techniki sztucznej inteligencji z metodami analizy semantycznej, co ma zastosowanie m.in. w interpretacji obrazów medycznych. To podejście pozwala systemom nie tylko identyfikować struktury anatomiczne, lecz także wydobywać informacje o ich znaczeniu diagnostycznym.
Zastosowania AI: od medycyny do ochrony danych
Pierwsze badania prof. Ogieli dotyczyły medycyny — analizowania obrazów RTG, tomografii czy innych danych diagnostycznych w celu rozpoznawania cech chorobowych, przewidywania urazów i wspierania decyzji klinicznych. Tego typu systemy miały na celu wspomaganie pracy lekarzy, a nie zastępowanie ich.
Z czasem zainteresowania naukowe rozszerzyły się o analizę danych ekonomicznych i finansowych. Wykorzystując metody kognitywne, badaczka analizowała kondycję przedsiębiorstw i wskaźniki finansowe, co umożliwiało prognozowanie trendów i identyfikowanie ryzyk. Kolejnym krokiem były badania nad bezpieczeństwem informacji — obejmujące kryptografię, protokoły bezpiecznego przechowywania danych oraz mechanizmy ochrony informacji poufnych i wrażliwych.
Edukacja jako fundament świadomego korzystania z AI
Prof. Ogiela podkreśla, że rozwój technologii informatycznych i sztucznej inteligencji wymaga równoległego rozwoju edukacji. Wiedza o tym, jak działają systemy AI — choć nie musi być specjalistyczna — pomaga użytkownikom świadomie korzystać z narzędzi technologicznych. Tym samym celem dydaktyki jest nie tylko przekazanie umiejętności technicznych, ale także zrozumienie mechanizmów, które kształtują współczesne narzędzia informatyczne.
W ocenie prof. Ogieli, chociaż narzędzia sztucznej inteligencji będą się dalej rozwijały i stawały się bardziej zaawansowane, ich rola pozostanie wspierająca. Decyzje ostateczne — szczególnie w obszarach takich jak medycyna, cyberbezpieczeństwo czy analiza danych strategicznych — powinny należeć do człowieka, który rozumie kontekst i ograniczenia technologii.
