Międzynarodowa Unia Astronomiczna ogłosiła nadanie nazw kolejnym planetoidom związanym z Polską. W głównym pasie asteroid między orbitami Marsa i Jowisza pojawiły się obiekty nazwane Bobola i Capar. To kolejne przykłady obecności polskich nazwisk i postaci historycznych w międzynarodowym katalogu ciał niebieskich, który od dekad rozwija się wraz z postępem obserwacji astronomicznych.
Planetoida (651104) Bobola, wcześniej oznaczana jako 2012 VY87, otrzymała nazwę upamiętniającą Andrzeja Bobolę – jezuitę, kaznodzieję i jednego z patronów Polski. Duchowny żył na przełomie XVI i XVII wieku, studiował m.in. w Wilnie i Braniewie, a działalność prowadził na terenach dawnej Rzeczypospolitej. Został kanonizowany w 1938 roku. Samą planetoidę odkryli 14 listopada 2012 roku Kazimieras Černis i Richard P. Boyle podczas obserwacji prowadzonych w amerykańskim Obserwatorium Mount Graham.
Drugą z nowych nazw jest (818660) Capar, odnosząca się do Mileny i Kamila Caparów – polskich popularyzatorów mineralogii oraz meteorytyki. Od wielu lat organizują oni wystawy i seminaria poświęcone minerałom oraz meteorytom w różnych krajach Europy. Planetoida została odkryta 6 listopada 2013 roku przez Michała Kusiaka i Michała Żołnowskiego w obserwatorium Rantiga w Hiszpanii.
Jak powstają nazwy planetoid
Prawo do proponowania nazw dla planetoid przysługuje ich odkrywcom. Nie dzieje się to jednak od razu po wykryciu obiektu. Astronomowie muszą najpierw przez dłuższy czas śledzić ruch planetoidy i dokładnie wyznaczyć jej orbitę. Dopiero wtedy ciało niebieskie otrzymuje stały numer i może zostać zgłoszone do oficjalnego nazwania.
Proces zatwierdzania prowadzi Working Group for Small Body Nomenclature działająca przy Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Komisja sprawdza, czy proponowana nazwa nie powiela już istniejących oznaczeń i czy spełnia przyjęte zasady. Unika się nazw o charakterze komercyjnym, politycznym lub mogących wywoływać kontrowersje. Po publikacji w oficjalnym biuletynie IAU nazwa staje się częścią międzynarodowego katalogu astronomicznego.
W przypadku planetoid związanych z Polską dużą rolę odgrywają astronomowie współpracujący z ośrodkami obserwacyjnymi w Europie i Stanach Zjednoczonych. Kazimieras Černis, Michał Kusiak czy Michał Żołnowski uczestniczyli w odkryciu wielu asteroid, którym później nadano nazwy polskich naukowców, artystów, sportowców i postaci historycznych.
Polskie ślady w pasie asteroid
Główny pas planetoid pozostaje jednym z najważniejszych obszarów badań Układu Słonecznego. Krążą tam miliony skalistych obiektów będących pozostałością po procesie formowania planet sprzed około 4,5 miliarda lat. Analiza ich orbit i składu chemicznego pomaga astronomom odtwarzać historię powstawania Układu Słonecznego oraz badać pochodzenie meteorytów spadających na Ziemię.
Nazwy nadawane planetoidom pełnią nie tylko funkcję porządkującą. Z czasem stały się również formą upamiętniania osób zasłużonych dla nauki, kultury i życia społecznego. W katalogach Międzynarodowej Unii Astronomicznej znajdują się już setki nazw odnoszących się do polskich postaci, miejscowości czy wydarzeń historycznych. Obok astronomów i matematyków pojawiają się tam także lekarze, muzycy, podróżnicy oraz popularyzatorzy nauki.
To szczególny wymiar współczesnej astronomii. Obiekty oddalone o setki milionów kilometrów stają się symbolicznym archiwum historii nauki i kultury, a jednocześnie przypominają, że badania kosmosu od początku miały charakter międzynarodowy. W przypadku Polski tradycja ta sięga czasów Mikołaja Kopernika, którego prace zmieniły sposób rozumienia miejsca Ziemi we Wszechświecie i otworzyły drogę nowoczesnej astronomii.
