Najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Nature Genetics” wskazują, że depresja rozpoczynająca się przed 25. rokiem życia ma silniejsze tło genetyczne i wiąże się z wyższym ryzykiem prób samobójczych niż depresja, która pojawia się dopiero po pięćdziesiątce.

Analiza została przeprowadzona przez międzynarodowy zespół naukowców z Karolinska Institutet oraz partnerów z Danii, Norwegii, Finlandii i Estonii. Przeanalizowali oni dane medyczne i genetyczne ponad 150 tys. osób chorujących na depresję oraz 360 tys. osób z grupy kontrolnej pochodzących z pięciu krajów skandynawskich.

Naukowcy porównali osoby, u których depresja pojawiła się: wcześnie – przed 25. rokiem życia oraz późno – po 50. roku życia. Różnice okazały się znaczące. Naukowcy zidentyfikowali aż dwanaście fragmentów DNA powiązanych z depresją o wczesnym początku i tylko dwa związane z depresją rozpoczynającą się w dorosłości. Co szczególnie alarmujące – osoby z wysokim genetycznym ryzykiem depresji przed 25. rokiem życia dwukrotnie częściej podejmowały próby samobójcze. W ciągu dziesięciu lat od diagnozy zrobiła to jedna czwarta z nich.

To oznacza, że depresja rozwijająca się u młodych dorosłych ma częściowo inne przyczyny biologiczne niż ta, która pojawia się później. Silniejsze dziedziczne komponenty mogą sprawiać, że osoby młode są bardziej podatne na cięższy przebieg choroby. Jedną z kluczowych obserwacji naukowców jest znacząco podwyższone ryzyko zachowań samobójczych u osób z wysokim genetycznym obciążeniem depresji o wczesnym początku.

Badacze planują kolejne analizy, aby odpowiedzieć na pytania: jak różnice genetyczne wpływają na rozwój mózgu i reakcje na stres, w jaki sposób doświadczenia życiowe modyfikują ryzyko choroby czy profile genetyczne mogą stać się narzędziem wspierającym profilaktykę samobójstw w systemie ochrony zdrowia. Autorzy podkreślają, że choć geny odgrywają ważną rolę, to decyzje kliniczne zawsze muszą uwzględniać cały biopsychospołeczny kontekst pacjenta.

Tematyka kryzysów psychicznych i zachowań samobójczych jest również przedmiotem działań Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika. W ramach projektu „Suicydologia – analiza stanu wiedzy oraz kampania edukacyjna”, finansowanego ze środków Ministra Nauki, zespół SGMK przygotował kompleksowy raport dotyczący suicydologii w Polsce. Obejmuje on diagnozę stanu wiedzy, analizę luk badawczych, przegląd postaw społecznych wobec kryzysów psychicznych oraz rekomendacje działań edukacyjnych i profilaktycznych.

Celem projektu jest lepsze zrozumienie zjawiska samobójstw wśród dzieci i młodzieży oraz opracowanie programów edukacyjnych, które pomogą szkołom, rodzinom i specjalistom skuteczniej reagować na sygnały ostrzegawcze. Wyniki badań międzynarodowych oraz prace realizowane w SGMK podkreślają, jak ważną rolę odgrywa wczesna diagnoza i skuteczna prewencja. Zrozumienie biologicznych i społecznych mechanizmów depresji oraz zachowań samobójczych jest jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej psychiatrii, a rozwój narzędzi medycyny precyzyjnej może w przyszłości diametralnie poprawić opiekę nad osobami w kryzysie.

Osoby przeżywające kryzys psychiczny, a także ci, którzy chcą pomóc bliskiej osobie, mogą skorzystać z całodobowych, bezpłatnych numerów pomocowych:

• 800 70 2222 – Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym,

• 800 12 12 12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka,

• 116 111 – Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży,

• 116 123 – Kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych,

• 112 – numer alarmowy w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia.